Viêm gan virus B là một bệnh do virus viêm gan B gây ra. Virus này có 8genotype khác nhau từ A, B, C, D, E, F, G, H. Trên thế giới có khoảng1/3 dân số tức là trên 2 tỉ người bị nhiễm virus viêm gan B và khoảng350 triệu người trong số họ trở thành mang virus mạn tính. Ở người lớnbị viêm gan virus B cấp tính có khả năng khỏi bệnh cao hơn rất nhiều sovới trẻ em. Ở người lớn bị viêm gan virus B cấp tính 90% số trường hợpsẽ khỏi hoàn toàn còn lại chỉ 10% trở thành viêm gan virus B mạn tính.Nếu trẻ em nhiễm virus viêm gan B do lây truyền từ mẹ thì 98% những trẻem này sẽ mang virus suốt đời và 40% trong số này có nguy cơ sẽ chết vìbệnh xơ gan và ung thư gan. Nếu trẻ em bị nhiễm virus viêm gan B sau khisinh trong độ tuổi từ 1-6 thì 70% số trẻ này sẽ khỏi hoàn toàn.

Đường lây truyền của viêm gan virus B:

- Lây truyền qua đường máu: hay gặp, do truyền máu và chế phấm củamáu có nhiễm virus viêm gan B, dùng kim tiêm chung mà chưa được khửtrùng theo đúng tiêu chuẩn.

- Lây truyền qua quan hệ tình dục.

- Truyền từ mẹ sang con: Virus được truyền từ mẹ sang con trong quátrình sinh đẻ mà không phải trong thời kỳ mang thai. nếu trong cơ thểmẹ có virus viêm gan B thì khả năng lây truyền từ mẹ sang con ngay saukhi lọt lòng là 50-90% tùy theo nồng độ virus trong huyết thanh của mẹcao hay thấp và người mẹ có HBsAg dương tính hay âm tính. Đây là conđường lây truyền nguy hiểm cần phải phòng tránh.

Diễn biến của nhiễm viêm gan virus B

Saukhi nhiễm virus viêm gan B, phần lớn người bệnh không có biểu hiện củabệnh, chỉ có một số ít người có biểu hiện viêm gan virus B cấp tính đólà: mệt mỏi; chán ăn, sợ mùi thức ăn, đặc biệt là thức ăn có nhiều chấtbéo và nhiều chất đạm (trứng, thịt, cá); đau mỏi toàn thân; đi tiểu nướctiểu sẫm màu như nước trà đặc hoặc nước vối; tiếp sau đó da và củng mạcmắt vàng tăng dần. Sau 1-2 tháng diễn biến bệnh nhân dần hồi phục. Tuynhiên, trong giai đoạn viêm gan cấp có một tỉ lệ rất ít bệnh nhân có thểviêm gan nặng và suy gan dẫn tới tử vong.

Hình:Tiến triển từ gan bình thường thành xơ gan và ung thư gan

 

Khoảng 10% số người lớn sau khi bị viêm gan virus B cấp tính sau 6tháng vẫn chưa sạch virus mà chuyển sang giai đoạn mạn tính. Trongtrường hợp điển hình viêm gan virus B mạn tính, bệnh nhân có từng đợtmệt mỏi, nước tiểu sẫm màu, đau vùng gan, có thể có vàng da, khi đi khámbệnh thường được phát hiện có gan to chắc. Thật không may mắn cho ngườibệnh, ở giai đoạn mạn tính hầu như không có biểu hiện các triệuchứng, mặc dù, bệnh vẫn tiến triển âm thầm dẫn tới xơ gan và ung thưgan.

Cách xác định có bị nhiễm virus viêm gan B hay không?

Muốn biết mình có nhiễm virus viêm gan B chỉ cần xét nghiệm HBsAg trongmáu. Nếu kết quả cho thấy có dương tính với HBsAg tức là mình đãbị nhiễm virus viêm gan B. Nếu xét nghiệm cho kết quả âm tính với HBsAgmà có dương tính với Anti-HBs có nghĩa là mình đã có nhiễm virus viêmgan B nhưng đã khỏi và hiện tại đã có miễn dịch với virus viêm gan B.Nếu xét nghiệm cho kết quả âm tính với HBsAg mà đồng thời có âm tính vớiAnti-HBs thì trường hợp này cần phải đi tiêm phòng vì cơ thể chưa bịnhiễm virus viêm gan B và cũng chưa có khả năng miễn dịch với bệnh.

Sau khi có viêm gan virus B cấp tính nếu sau 6 tháng mà xét nghiệmHBsAg vẫn dương tính tức là người đó đã chuyển sang giai đoạn mạn tính.

Điều trị viêm gan virus B

Phần lớn viêm gan virus B cấp tính không cần dùng thuốc đặc hiệu đểđiều trị virus vì 90% số trường hợp mắc bệnh ở người lớn hoặc trẻ em lớnbệnh sẽ khỏi hoàn toàn. Trong giai đoạn cấp tính người bệnh chỉ cầnnghỉ ngơi đảm bảo dinh dưỡng tốt bệnh sẽ dần hồi phục. Theo khuyến cáocủa Hội Gan Mật Hoa kỳ (American association for the study of liver diease - AASLD)viêm gan virus B mạn tính chỉ điều trị khi men gan ALT (Alanineaminotranferase) tăng cao trên 2 lần trở lên so với bình thường. Trênthế giới ngày nay ALT đối với người khỏe mạnh bình thường < 30 IU/mlđối với nam giới và <19 IU/ml đối với nữ giới. Trong trường hợp ALTcao ít hơn hoặc không cao mà khi sinh thiết gan cho thấy có viêm hoại tửnhiều hoặc xơ nhiều thì cũng có chỉ định điều trị.

Các thuốc điều trị viêm gan: có hai nhóm thuốc đó là các thuốc uống cónguồn gốc nucleoside và thuốc tiêm là các interferon. Các thuốc nucleoside bao gồm: Lamivudine, Adefovir, Telbuvidine, Entecavir, Tenofovir. Nhữngthuốc này dễ sử dụng nhưng phải dùng thuốc kéo dài. Các thuốcinterferon gồm có Interferon-α và Peg-interferon α. Những thuốc tiêm nàyít có hiệu quả đối với người Việt Nam bị viêm gan virus B mạn tính, bởivì, nhóm thuốc này có tác dụng tốt với viêm gan virus B mạn tính dogenotype A mà người Việt Nam chủ yếu là genotype B và C gây ra.

Phòng ngừa bệnh và biến chứng

- Đối với người chưa có miễn dịch với virus viêm gan B cần tiêm phòng.

- Đối với trẻ em sinh ra từ mẹ mà xét nghiệm có HBsAg dương tính cầnđược dùng globulin miễn dịch và tiêm phòng vaccine trong vòng 12 giờngay sau khi sinh sẽ giúp giảm 95% khả năng lây truyền từ mẹ sang con.

- Đối với những người viêm gan virus B mạn tính mà chưa có chỉ địnhđiều trị cần theo dõi thường xuyên cứ 3-6 tháng một lần bằng xét nghiệmALT trong máu, αFP và siêu âm gan.

- Không dùng dao cạo râu và bàn chải đánh răng chung với người có nhiễm virus viêm gan B.

- Trước khi kết hôn cần thử HBsAg nếu vợ hoặc chồng có nhiễm virus viêmgan B mà người kia chưa có miễn dịch cần tiêm phòng trước khi kết hôn.

Những quan niệm sai lầm trong dân gian

Bệnh viêm gan B là bệnh di truyền vì thế thường thấy nhiều người trong gia đình cùng bị bệnh:

Quan điểm khoa học: Đây là bệnh truyền nhiễm không phải bệnh di truyền,tuy nhiên nếu mẹ bị nhiễm bệnh sẽ có nguy cơ cao lây truyền sang controng quá trình sinh đẻ, nhưng có thể hạn chế tới 95% nguy cơ này nếu dựphòng đúng cách.

- Ăn uống chung hoặc tiếp xúc với người bị viêm gan B sẽ bị lây:

Quan điểm khoa học: viêm gan B không lây theo đường ăn uống giống viêmgan virus A, E nên khi ăn chung không bị lây truyền. Vì bệnh chỉ lâytheo đường máu nên trong gia đình không được dùng dao cạo râu và bànchải đánh răng chung với người có nhiễm virus viêm gan B.

- Các loại thảo dược như: thuốc bắc, thuốc nam có thể điều trị khỏi hoàn toàn viêm gan virus B:

Quan điểm khoa học: Cho tới nay chưa có công trình khoa học đáng tincậy nào cho thấy thuốc nam hoặc thuốc bắc có thể chữa khỏi hoàn toànviêm gan virus B. Viêm gan virus B cấp tính không cần điều trị gì đặchiệu sau 3-6 tháng 90% số người mắc bệnh sẽ khỏi hoàn toàn. Ở nhữngngười viêm gan virus B mạn tính khi dùng thuốc nam hoặc thuốc bắc có thểcải thiện tình trạng chung như: ăn ngon, ngủ tốt hơn nhưng ngày nay khicác phương tiện xét nghiệm hiện đại cho phép đo được nồng độ virus viêmgan B trong máu cho thấy thực chất virus vẫn nhân lên trong cơ thể vàgây tổn thương gan.

- Cục quản lý dược và thực phẩm của Hoa Kỳ (FDA) cho thấy cónhiều thuốc có nguồn gốc thảo dược có thể gây viêm gan do đó đã cấm sửdụng một số thảo dược như: Ma Huang, Kava, Ephedrine, Germander, Jin Bu Huan, Sassafra, v.v. Vìvậy, cần rất thận trọng khi sử dụng thảo dược để điều trị viêm gan virusB.

- Tất cả người viêm gan B đều sẽ chết vì xơ gan và ung thư gan:

Quan điểm khoa học: Ở người lớn viêm gan virus B cấp tính thì 90% sốtrường hợp sẽ khỏi hoàn toàn còn lại chỉ 10% trở thành viêm gan virus Bmạn tính, mà chỉ có viêm gan virus mạn tính không được theo dõi và điềutrị mới gây ra xơ gan và ung thư gan.

- Người bị viêm gan virus mạn tính phải có biểu hiện: đau vùng gan, không ăn được, sụt cân ,vàng da:

Quan điểm khoa học: Hầu hết bệnh nhân bị viêm gan virus B mạn tínhkhông có biểu hiện ra ngoài mặc dù bệnh vẫn tiến triển âm thầm dẫn tớixơ gan và ung thư gan.

- Cứ tiêm phòng virus viêm gan B là không bị viêm gan virus B:

Quan điểm khoa học: Tiêm vaccine phòng bệnh chỉ có tác dụng khi ngườiđó chưa có nhiễm virus viêm gan B và sau tiêm phải tạo ra được nồng độkháng thể Anti-HBs > 10 IU/l mới cótác dụng phòng mắc bệnh vì vậy trước khi tiêm phòng cần xét nghiệmHBsAg và Anti-HBs. Nếu xét nghiệm cho kết quả âm tính với HBsAg mà đồngthời có âm tính với Anti-HBs hoặc nồng độ Anti-HBs thấp < 10 IU/l thìcần phải đi tiêm phòng vì cơ thể chưa bị nhiễm virus viêm gan B và cũngchưa có khả năng miễn dịch với bệnh hoặc đáp ứng miễn dịch còn thấpchưa đủ khả năng bảo vệ. Nếu có HBsAg dương tính việc tiêm phòng khôngcó tác dụng dự phòng.

- Khi xét nghiệm mà có HBsAg dương tính phải kiêng ăn các thức ăn có nhiều đạm và chất béo như thịt cá, trứng, sữa…

Quan điểm khoa học: Đối với những người không bị béo không phải kiêngthức ăn gì đặc biêt họ có thể ăn uống bình thường và không dùng đồ uốngcó cồn như: bia, rượu.

TS.BS.Vũ Trường Khanh

Phó trưởng Khoa Tiêu Hóa, Bệnh viện Bạch Mai